Prof. Dr. Ahmet Mesut Onat

Uzun müddetten beri devam eden bel ağrıları, sabahları yataktan güya donmuşçasına kalkma, devir hengam kalçalarına giren şiddetli ağrılar ve onlarca tetkik tahlil derken bir gün bu teşhis konulmuştu ahir…. Namı bedel AS, yani kamburluk marazı. İşte o andan itibaren eşe, dosta, internete ve dahi kimi görse illetini bir formda anlatarak kamburluktan kurtulmanın yolunu aramaya başladı…

İşte bu arayıştır bizim hastalarımızı sıklıkla umutsuzluğa ve depresyona iten. Birinci vakitlerde yaşanan o araştırma telaşı devranla insanın en kıymetli özelliklerinden olan alışma hissine bırakır yanını ve devranla hastalarımıza bir boş vermişlik duygusu çöker. Biz tabiplerin da bu noktada kabahati var, kabul etmeliyiz. Hastalarımıza problemleri hakkında yanlışsız malumat almalarını sağlamalı ve onları adeta mektebe başlayan bir evlat üzere ellerinden tutarak yanlışsız eğitimi vermeliyiz. Pekala bu namı paha AS için temel hastalık prensipleri ve ilaçlardan gayrı ne önermeliyiz, daima birlikte okuyalım isterseniz.

AS aslında standart bir hastalık değildir. Yani her teşhis koyduğumuz kişi kendisini acilen rahmetli Suna Pekuysal ve Ahmet Mete Işıkara ile özdeşleştiriverir. Fakat bu davranış aslında kocaman bir yanlıştır. Her hastamızın farklı bir seyri vardır ve hastalık insana nazaran önemli farklılıklar gösterir. Kimin istenilmeyen gideceğini Romatoloji bilirkişisi bilir aslında ve tedaviyi de buna nazaran ayarlar. Bu metnin konusu da, hastalarımızın nasıl yaşamaları gerektiğidir. Biz bu teklifleri verirken, tıbbi referanslara dayalı bir liste hazırladık sizlere.

1. Hayatımızın her anında; yani işte, dinlenirken yahut uyurken tutarlı bir postürümüz yani duruş biçimimiz olmalıdır. Hastalık vücudumuzu öne akıllıca eğmeye çalışmaktadır. Otururken dik oturmak, çalışma masamızda boynumuzu fazlaca eğerek çalışmaktan kaçınmak, ne yumuşak ne sert bir sandalye seçmek ve belimizi destekleyerek oturmak değerlidir.

Nizamlı ve disiplinli bir hayata geçilmelidir. Şiddetli yorgunluktan kaçınılmalı ve vücudumuzun dinlenmesi için hayat üslubumuz düzenlenmelidir. Sigara kesinlikle bırakılmalıdır, bunu tartışmak kendimizi kandırmaktan öbür bir şey değildir. Burada en kıymetli tavsiye optimist ve şık gören bir bakış açısını yakalamak olacaktır. Aksi halde en yeterli tedavi bile tesirini kaybedebilir.

2. Sandalyemiz düz ve olmalı ve içine gömülen ve arkaya eğimi ziyade sandalye ve koltuklar kullanılmamalıdır. Uzun mühlet oturmaktan kaçınmak gerekir. Okurken kitap yukarı sahih bir eğimle desteklenerek boyun rahatlatılabilir.

3. Adımlarımız gereğince büyük olursa kalça hareketlerimiz rahatlayacaktır. Elastik topuklu ayakkabılar sert yerde yürürken bizleri rahatlatacaktır.

4. Yatağımız çok sert yahut yumuşak olmamalıdır. Yumuşak yaylı yataklar ve kanepeler münasip değildir.  Uyku öncesinde ve sabah kalkarken en az 20-40 dakika yüzüstü yatmak, yan yatmaktan kaçınmak, kalın yastıkları terk ederek neredeyse incecik yastıkları tercih etmek hakikat bir davranışlardır. İmkan varsa yastıksız yatılabilir ve uykuda sırt üstü yatmaya çalışılmalı, yan yatmaktan kaçınılmalıdır.

5. Kuru ve cereyan olarak bildiğimiz hava akımının olmadığı çalışma ortamları makuldür. Eğilerek uzun vade çalışmaktan kaçınılmalıdır. İş ortamında oturma-ayakta kalma ve yürüme vakitleri dönüşümlü olarak ayarlanabilir. Öğlen arasında kısa vadeli sırt üstü ve yüzü koyun uzanarak dinlenebilmek çok rahatlatıcı olur.

6. Fizikî aktivite çok değerlidir. Gövde hareketlerimizi arttıran, bizleri dik hale getiren yani geren sporlar tercih edilmelidir. Tabi ki illetimizin evresine yani erken yahut geç hasta olmamıza bağlı olarak yapacağımız spor çeşitleri değişir. Uzun periyodik bisiklet tasarrufu, boks, futbol, kayak üzere öne eğilmelere ve darbelere açık sporlar tercih edilmemelidir. Boyun, hele de ileri devir bir hasta için zorlanmaması gereken bir nahiyedir. Şayet birlikte eklem şişliğimiz varsa, spor yapacağım diye eklemi zorlamamak gerekir. Vücudu geren sporlar ve bilhassa yüzme başta olmak üzere, jimnastik şekli sporlar değerli yarar sağlar. Sizlere önerdiğimiz egzersizlere sabah-akşam 5’er dakika bile ayırmak hayat kalitemizi arttıracaktır.

Arada derin nefesler alınarak akciğer kapasitemizi arttırmak ve hakikat nefes egzersizleri öğrenmek uzun vadede çok yarar sağlayacaktır.

7. Haftalık kırmızı et tüketimi 2 öğün ve balık tüketimi 2 öğün olarak tavsiye edilmekte, ölçüsüz et tüketimi önerilmemektedir. Boyumuza nazaran kilomuzu korumak kıymetli olup, tedavilerimizin bilhassa kortizon ve anti-TNF olarak isimlendirilen ilaçlarımızın iştahımızı açabileceği ve kilo aldırabileceği bilinmelidir.  Kalsiyum ve D vitamini alımımız yeteri kadar olmalıdır. Az kalsiyum ve D vitamini aldığımız takdirde, kemik kalitemiz daha süratli bir halde bozulacaktır.  Vejetaryen bir diyetin inflamasyonu yani hastalık şiddetini azalttığına inanılır.

8. Gebelik ve tevellüt konusunda rahat davranılabilir. Sezeryan ile veladet zorunluluğunuz yoktur, sıradan veladet yapabilirsiniz. Tabi ki ilaç tedavilerinizi bu sırada bizlerin ayarlaması gerekir, gelgelelim artık gebelikte ve süt verme devrinde, sizlere verdiğimiz ilaçların birçoklarının inançlı olduklarının kanıtlandığını da bilmeli ve Romatoloji hekiminizle bu hususta yakın diyalog içinde olmalısınız. Bu noktada doğal olana yaklaşmak, en az ilaç ve en çok egzersizle bu devri geçirmek ise en akıllıca gayedir. Lakin bazen ağır bir hastamızın ilaç muhtaçlığı varsa bunu da göz gerisi etmek yanlış bir davranış olur.

9. Otomobil sürerken geniş aynalar kullanmak ve boynu desteklemek gerekir. Bel kısmını ince bir yastıkla desteklemek sahihtir. Uzun yolculuklarda 1-2 saatlik aralarla mola vererek birkaç dakikalık yürüyüş ve gerinme araları verilmesi önerilir.

10. Toplumsal olarak canlı egzersiz öbeklerinde bulunmak ve münâsib egzersizleri yapmak önerilir. Içtimaî izolasyondan kaçmak gerekir. Muteber malumat asılları ile devamlı eğitime devam etmek gerekir.

Fakat tüm bu anlattığımız malumatları standart ve her hasta için değişmez olarak algılamamalıyız. Her hastamızın başka bir birey olduğunu düşünerek ferdî hasta özelliklerini ön planda tutmak gerekir.

Bu yazı Ankilozan Spondilit Hastaları için Hayat İpuçları ilk olarak şu sitede yayınlanmıştır.
Kafanızdaki Sorulara Cevap Veren Blog Yazının kaynağı bu sitededir.

Nadir bir hastalık olarak literatüre giren MS’in, memleketimizde 50 binden çokça bireyde görüldüğü kestirim ediliyor. Artış suratı, çevresel etkenler ve genetik yatkınlıkla açıklanıyor. Merkezi hudut sistemini etkileyerek hastanın hayat kalitesini bozan bir hastalık olan MS’in, gözle görülmeyen en kıymetli belirtilerinden biri yorgunluk.

Yorgunluk nedir MS hastalarında nasıl görülür

Yorgunluk, herkes için ‘günlük aktiviteler sırasında birey tarafından algılanan fizikî ve/veya zihinsel gücün subjektif azlığı’ formunda tanımlanıyor. Lakin MS hastaları yorgunluğu farklı formlarda yaşayabiliyor. Kimileri yalnızca haddinden fazla yorgunluk ve halsizlik hissederken, kimilerinde görmede sorunlar, kas spazmları münasebetiyle hareketlerde zorluk üzere semptomlar görülebiliyor.MS hastalarında yorgunluk iki sebeple oluşuyor. Birincil sebep, merkezi sinirsisteminin hasar görmesi. Vücut bu hasara, hareketlerde yavaşlama ve yorgunlukla karşılık veriyor.

Loş ışık ve sıcak ortam da yoruyor

MS’den kaynaklanmayan, ikincil sebeplere dayalı yorgunluğun sebepleri de şöyle sıralanabiliyor:

Uykunun bölünmesi: Spazmlar, ağrı, gece tuvalet gereksinimi, depresyon üzere nedenlerle uykunun bölünmesi yorgunluk yaratabiliyor.

Enfeksiyon: Birçok enfeksiyon nedeniyle MS yorgunluğu oluşabiliyor.

Şiddetli gayret: Uyum ve hareket etkilenmişse vücudun çok kolay üzere görülen hareketler için daha ziyade efor harcaması nedeniyle yorgunluk gelişebiliyor.

İlaç tedavisi: İlaçların birçoğu yan tesir olarak uyuşukluk ve yorgunluk yapabiliyor.

Depresyon: Sonların zarar görmesi yahut MS’i kabullenme sürecindeki duygusal nedenlerle de yorgunluk hissedilebiliyor.

Çevresel faktörler: Çalışma ortamının ısısı ve aydınlatması çok kıymetli.Zayıf ışıkta görebilmek için daha çokça efor harcamak gerekiyor. Ayrıyeten ısı, umumiyetle yorgunluğu artırıyor.

Yalnızca hastalar değil, yakınları da bunları bilmeli

MS hastalarının yorgunlukla savaşında hastanın etrafındakiler de bilinçlendirilmeli zira kimi devir yorgunluğun hastayı nasıl etkilediğini anlayamadıkları için, şahsî alakalar etkilenebiliyor.

İlaç tedavisi: MS yorgunluğu hadlerde hasar nedeniyle oluştuğu için, alışılagelmiş yorgunluk için kullanılan ilaçlar ve teknikler kullanılamıyor. Hasta için en elverişli ilaç ve doz, tabip tarafından belirlenmeli.

İlaçsız tedaviler: Hastanın günlük alışılagelmiş programını değiştirmek, yorgunluğu azaltmaya yardımcı olabiliyor. Bu değişiklikleri yaparken hastanın tabibi, fizyoterapisti ve MS hemşiresi ekip olarak çalışmalı.

Bu yazı Nedensiz yorgunluk önemli meseleler çıkarabilir ilk olarak şu sitede yayınlanmıştır.
Kafanızdaki Sorulara Cevap Veren Blog Yazının kaynağı bu sitededir.